ره‌آورد اخبار: خوابیدن یکی از عادی‌ترین کارهای زندگی روزمره ما به حساب می‌آید. اما گاهی برای برخی از افراد همین کار ساده و پیش پاافتاده به چالشی بزرگ در زندگی تبدیل می‌شود و بخش‌های مختلف زندگی آن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
داشتن خواب باکیفیت و کافی در زمان مناسب، به اندازه آب و غذا برای ادامه زندگی حیاتی است. بدون داشتن خواب، نمی‌توان مسیرهای مغز خود را شکل داد یا حفظ کرد. وجود این مسیرهای مغزی به شما امکان می‌دهد اطلاعات جدید را وارد مغز کنید، به سرعت تمرکز کنید و به سرعت واکنش نشان دهید.
مهدی قدیری، متخصص گوش، حلق و بینی، فلوشیپ خواب و مدیر کلینیک خواب راد اصفهان، در نشست خبری با اصحاب رسانه با تشریح اهمیت خواب در سلامت انسان اظهار کرد: خواب یکی از فرایندهای اساسی بدن است که علاوه بر تأمین استراحت، در تنظیم فعالیت مغز، بازسازی بافت‌ها، پردازش اطلاعات، تعادل هیجانی و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد و اختلال در آن می‌تواند به‌تدریج ابعاد مختلف سلامت جسمی و روانی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه خواب به معنای غیرفعال شدن مغز نیست، افزود: هنگام خواب، فعالیت‌های مغزی و بدنی در الگوهای مشخصی تغییر می‌کنند و بسیاری از عملکردهای حیاتی، از جمله تنفس و تنظیم دمای بدن، همچنان ادامه دارند. خواب برخلاف کما و سایر حالت‌های عمیق اختلال هوشیاری، فرایندی برگشت‌پذیر است و فرد می‌تواند در واکنش به محرک‌های محیطی مانند صدا یا لمس از خواب بیدار شود.
این متخصص خواب با اشاره به تفاوت خواب با کما و بیهوشی گفت: خواب با شرایطی مانند سکون رفتاری، دراز کشیدن و بستن چشم‌ها همراه است، اما ماهیتی متفاوت از این دو وضعیت دارد. افراد بالغ معمولاً به ۷ تا ۸ ساعت خواب نیاز دارند و خواب مطلوب، خوابی است که فرد پس از آن احساس شادابی و آمادگی برای فعالیت‌های روزانه داشته باشد.
خواب باکیفیت؛ ضرورتی برای سلامت مغز و بدن
قدیری با تأکید بر اهمیت خواب کافی و باکیفیت تصریح کرد: خواب علاوه بر ایجاد شادابی و آمادگی برای فعالیت‌های روزانه، نقش مهمی در عملکرد مغز و تنظیم فرایندهای حیاتی بدن دارد.
خواب کافی و مناسب برای ادامه زندگی ضروری است و در شکل‌گیری و حفظ مسیرهای عصبی مغز نقش دارد؛ مسیرهایی که امکان یادگیری اطلاعات جدید، تمرکز و واکنش سریع را فراهم می‌کنند. همچنین مطالعات نشان داده‌اند که کمبود مزمن خواب با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع ۲، چاقی، فشار خون بالا، افسردگی و کاهش عملکرد شناختی ارتباط دارد.
وی تثبیت حافظه را یکی از مهم‌ترین کارکردهای خواب دانست و بر ضرورت توجه هم‌زمان به مدت و کیفیت خواب تأکید کرد.
خواب شبانه چند مرحله دارد؟
مدیر کلینیک خواب راد اصفهان در تشریح ساختار خواب اظهار کرد: خواب به دو مرحله کلی «خواب غیررم» و «خواب رم» یا REM تقسیم می‌شود. خواب غیررم شامل مراحل خواب سبک، نیمه‌عمیق و عمیق است و حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد خواب شبانه را تشکیل می‌دهد؛ در مقابل، خواب رم که رؤیاها بیشتر در آن رخ می‌دهند، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد خواب را شامل می‌شود.
وی ادامه داد: افراد بالغ معمولاً خواب خود را با مرحله غیررم آغاز می‌کنند؛ ابتدا وارد خواب سبک می‌شوند، سپس مراحل نیمه‌عمیق و عمیق را پشت سر می‌گذارند و در ادامه وارد مرحله رم می‌شوند. این چرخه در طول شب چندین بار تکرار می‌شود.
به گفته این فلوشیپ خواب، هر خواب شبانه معمولاً از پنج تا شش چرخه تشکیل می‌شود که هر چرخه حدود ۹۰ تا ۱۱۰ دقیقه طول می‌کشد. مغز در تمام این مراحل فعال است و الگوهای منظمی را دنبال می‌کند.
بیش از ۷۰ نوع اختلال خواب شناسایی شده است
قدیری با اشاره به گستردگی اختلالات خواب خاطرنشان کرد: تاکنون بیش از ۷۰ نوع اختلال خواب شناسایی شده است که در گروه‌های مختلفی از جمله بی‌خوابی، اختلالات تنفسی مانند خروپف و آپنه خواب، اختلالات ریتم شبانه‌روزی یا ساعت زیستی بدن، پاراسومنیا و اختلالات حرکتی طبقه‌بندی می‌شوند. این اختلالات به توجه تخصصی و درمان به‌موقع نیاز دارند.
وی مشکلات تنفسی حین خواب، به‌ویژه آپنه خواب، را از موضوعات مهم در سلامت خواب بزرگسالان دانست و با اشاره به آمار مطرح‌شده درباره شیوع این اختلال در زنان و مردان میانسال، بر ضرورت تشخیص و درمان آن تأکید کرد.
این متخصص گوش، حلق و بینی درباره چگونگی ایجاد خروپف توضیح داد: خروپف ناشی از لرزش عضلات حلق است و استفاده از داروهای آرام‌بخش، به دلیل شل کردن عضلات، می‌تواند از عوامل مؤثر در بروز آن باشد.
وی همچنین با اشاره به نقش عوامل ژنتیکی و ویژگی‌های آناتومیک در استعداد ابتلا به آپنه انسدادی خواب، توجه به سابقه خانوادگی، شناسایی علائم هشداردهنده و ارزیابی تخصصی بیماران را از محورهای مهم تشخیص و مدیریت این اختلال برشمرد.
قدیری در ادامه با اشاره به تعداد وقفه‌های تنفسی در خواب، بر اهمیت ارزیابی شدت آپنه و ضرورت توجه به وضعیت تنفسی افراد در طول خواب تأکید کرد.
ملاتونین برای همه افراد مبتلا به بی‌خوابی مناسب نیست
مدیر کلینیک خواب راد اصفهان با تشریح نقش ملاتونین، آدنوزین و کافئین در تنظیم چرخه خواب و بیداری، بر ضرورت رعایت اصول علمی در بهداشت خواب تأکید کرد.
وی درباره فرآورده‌های ملاتونین اظهار کرد: این محصولات در برخی کشورها و نظام‌های نظارتی، بسته به نوع فرآورده و مقررات مربوط، بدون نسخه نیز عرضه می‌شوند. فرآورده‌های مختلف ملاتونین با دوزهای متفاوت، از جمله سه و پنج میلی‌گرم، در بازار وجود دارند؛ اما دسترسی بدون نسخه به معنای مناسب بودن مصرف آن برای همه افراد نیست.
این فلوشیپ خواب افزود: کاربرد ملاتونین به علت مشکل خواب، سن بیمار، زمان‌بندی مصرف، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. این فرآورده ممکن است در برخی اختلالات ریتم شبانه‌روزی خواب مفید باشد، اما اثربخشی آن در همه انواع بی‌خوابی یکسان نیست و نباید جایگزین بررسی علت اصلی اختلال خواب شود.
گلایه از پوشش ضعیف بیمه‌ها و تأخیر در پرداخت مطالبات پزشکان
قدیری در بخش دیگری از این نشست خبری با اشاره به فعالیت کلینیک‌های اختلالات خواب در اصفهان، حمایت از این مراکز را ضروری دانست و عنوان کرد: کلینیک‌های اختلال خواب نیازمند حمایت هستند و اگر از این مجموعه‌ها پشتیبانی شود، اصفهان می‌تواند به قطب درمان اختلالات خواب کشور تبدیل شود.
وی با انتقاد از پوشش ضعیف بیمه‌ها و حمایت ناکافی از پزشکان طرف قرارداد اظهار کرد: بسیاری از پزشکان با بیمه‌ها قرارداد ندارند؛ زیرا پرداخت مطالبات از سوی بیمه‌ها با تأخیر زیادی انجام می‌شود و این مسئله مشکلاتی برای پزشکان ایجاد می‌کند.
مدیر کلینیک خواب راد اصفهان در پایان بر اهمیت توجه به اختلالات خواب، افزایش آگاهی عمومی درباره خواب سالم، تشخیص تخصصی و درمان به‌موقع این اختلالات و حمایت از مراکز تخصصی فعال در این حوزه تأکید کرد.
نکته تحریریه: پیش از انتشار، بهتر است آمار شیوع آپنه در زنان و مردان میانسال و اعداد مربوط به شدت این اختلال با فایل صوتی نشست یا گوینده تطبیق داده شود؛ زیرا دقت این اطلاعات پزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد.
