ره آورد اخبار: استفن والت، نظریهپرداز برجسته روابط بینالملل، معتقد است درگیریهای اخیر مانند جنگ روسیه در اوکراین و جنگ ایالات متحده با ایران نشان میدهد که ما وارد دنیای جدیدی با «تسلط دفاعی» شدهایم. در این جهان، تسخیر سرزمینها یا وادار کردن کشورهای ضعیفتر به دادن امتیازات بزرگ برای ابرقدرتها بهشدت دشوار شده است؛ واقعیتی که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز اخیراً به آن اذعان کرده است.
دلیل اصلی این تغییر توازن، توسعه پهپادهای پیشرفته، موشکهای دقیق و قابلیتهای نظارتی نوین است. این فناوریهای ارزان و پنهانشونده باعث شدهاند تا تجهیزات گرانقیمتِ تهاجمی مانند ناوهای هواپیمابر و جنگندههای رادارگریز بهشدت آسیبپذیر شوند. این وضعیت بهویژه برای ایالات متحده که دههها به عملیات نظامیِ بدون هزینه و تسلط بر فضاهای عمومی عادت کرده بود، چالشی اساسی محسوب میشود.
این تحولات، تئوری قدیمی «توازن حمله-دفاع» در روابط بینالملل را دوباره بر سر زبانها انداخته است.
بر اساس این نظریه، اگر «حمله» آسان باشد، جهان ناامنتر شده، مسابقات تسلیحاتی شدت میگیرد و جنگهای پیشدستانه رایج میشود. اما اگر کفه ترازوی نظامی به نفع «دفاع» سنگینی کند، کشورهای کوچک راحتتر میتوانند قدرتهای بزرگ را بازدارند، معمای امنیت کاهش مییابد و همکاریهای بینالمللی پایدارتر میشود.
با این وجود، این نظریه همواره منتقدانی داشته است. آنها استدلال میکنند که تفکیک سلاحهای تهاجمی از تدافعی دشوار است و توازن نظامی میتواند با اختراع سلاحها و تاکتیکهای جدید بهسرعت تغییر کند؛ همانطور که بنبست دفاعی جنگ جهانی اول با تاکتیک «جنگ برقآسای» آلمان در جنگ جهانی دوم در هم شکست. با این حال، شواهد فعلی نشان میدهد که تحمیل اراده از طریق نظامیگری روزبهروز پرهزینهتر میشود.
اما آیا دشوار شدن فتوحات نظامی به معنای صلح جهانی است؟ متأسفانه خیر.
رقابت میان دولتها پایان نمییابد و قدرتها همواره به دنبال یافتن راهکارهای جادویی و سلاحهای جدید برای درهمشکستن سدهای دفاعی خواهند بود (مانند تلاش چین برای غلبه بر سیستمهای دفاعی تایوان). همچنین، ممکن است برخی کشورها برای ایجاد یک بازدارندگی مطمئنتر، با سرعت بیشتری به سمت دستیابی به سلاحهای هستهای حرکت کنند.
از سوی دیگر، قدرتهای بزرگ اگر نتوانند از طریق نظامی پیروز شوند، به ابزارهای اجبار غیرنظامی مانند وابستگیهای تسلیحاتی، جنگهای تجاری و محاصره اقتصادی روی میآورند.
در نهایت، تاریخ نشان داده است که رهبران مغرور و زودباور همواره فریب مشاورانی را میخورند که به آنها وعده جنگهای سریع، ارزان و پردستاورد را میدهند؛ توهمی که حتی در عصر «تسلط دفاعی» نیز میتواند جهان را به ورطه جنگهای خونین بکشاند.
استفن ام. والت، استاد روابط بینالملل دانشگاه هاروارد / نشریه فارن پالیسی
